Ian Firth en zijn curiosa harp

Inmiddels is het februari. Januari vloog voorbij in een waas van winterdip en griep!

De drukke decembermaand stond, naast het bedenken van nieuwe activiteiten en de voorbereiden voor Kerst en de jaarwisseling, in het teken van een heel bijzonder project. Mijn

oudste zus was in het bezit gekomen van een klein gotisch harpje, met 26 snaren, een schattig instrument om te zien. Maar tevens een enigmatisch harpje, want het was bespannen met metalen snaren. Etiketjes aan de binnenkant vermelden dat het instrument is gemaakt door Ian Firth in 1975, te St. Andrews, Schotland voor een Mejuffouw A. Francoise Thiemesse uit Luik, België.

Hadden deze etiketjes er niet ingezeten, dan was het een aardige, decoratieve harp geweest voor aan de muur of hooguit met nieuwe besnaring leuk "voor erbij". Dat is het instrument natuurlijk ook geworden: leuk voor erbij, want klein en hanteerbaar, makkelijk mee te nemen. Maar mét de etiketjes werd een zoektocht naar informatie over de bouwer, samen met de raadselachtige details van snaren en abalonedecoratie, een aantrekkelijke uitdaging die ik niet kon laten gaan.

Ik realiseer me dat in deze twee korte alinea's al een aantal termen voorbij zijn gekomen waarmee niet iedereen bekend is. Want waarom is het dan zo curieus allemaal? Om te veel (tekst en) historische uitleg te voorkomen even puntsgewijs:

* een gotische harp is een harp uit de late middeleeuwen en vroege renaissance dat kenmerken heeft uit de bouwstijl die in deze periode werd gehanteerd: langgerekte ramen en bogen in de kerken, puntige details. Iedereen die wel eens in de St. Jankathedraal in Den Bosch is geweest, heeft deze details vast gezien.

(Foto: detail uit de St. Jan: de heilige Caecilia, patrones van de muziek)

* metalen snaren - ongewoon op een harp? Nee, dat niet, er zijn genoeg voorbeelden te vinden van metalen snaren op harpen. Op de moderne kleine harpen en pedaalharpen zien we metaalomwonden snaren in de laagste octaven: de bassnaren.

Historische Schotse en Ierse harpen, respectievelijk de clàrsach en clairseach, hebben metalen snaren, soms getrokken uit edelmetaal als zilver en goud. Hier een voorbeeld van William MacDonald uit Skye, die ook prachtige replica's maakt van o.a. de Queen Mary harp.

Het enigma zit hem in de combinatie van het model en de snaren. Harpen uit de late middeleeuwen en vroege renaissance werden namelijk vooral met darmsnaren besnaard. Een bijkomstigheid was dat de gotische harp pinnen op de klankkast had waartegen de snaren trilden, zodat er een geluid ontstond dat we tegenwoordig vreemd zouden vinden en misschien niet erg mooi. Het effect is hier te beluisteren, door Leah Stuttard: voorbeeld.

De combinatie van metalen snaren met de zogenaamde bray pins is onlogisch, maar navraag bij diverse experts, waaronder Simon Chadwick, heeft mij geleerd dat het toch een aantal keren is geprobeerd. Waarschijnlijk zijn dit allemaal experimenten uit de jaren '70 van de vorige eeuw, toen de historische harpbouw in feite nog in de kinderschoenen stond. Zo ook dit kleine harpje, waarvan de besnaring een combinatie leek van viool-, altviool-, en gitaarsnaren.

Bespelen

Muziekinstrumenten, hoe decoratief ook, zijn om muziek op te maken, hun stem moet gehoord worden. Ik word altijd een beetje weemoedig wanneer ik door een instrumentenmuseum loop. Ik vind de vormen prachtig en interessant, de uitgewerkte ideeën inspirerend, maar het allerliefst wil ik ze horen. Mijn onderzoek wees me in de goede richting om het instrument opnieuw te bespannen, en dat heb ik gedaan. Het is nu in nylon bespannen om al eens een eerste keer iets te proberen. Misschien dat we later zullen beslissen om historische darmsnaren te gebruiken, maar voor nu is het al een heel leuk kamerinstrument waarop, al is het midden in de nacht, gespeeld kan worden. Een zacht, contemplatief stemmetje dat bij kaarslicht een sfeervol geluid geeft.

Documentatie

Tijdens het werk dat ik hieraan besteedde, heb ik alles nauwkeurig vastgelegd: materialen, L-pinnen die vervangen werden, snaren die er nu opzitten en ook het volledige onderzoek naar de maker: Ian Firth. Vindt u het leuk om meer over te weten, over de procedure en/of over de maker? Aarzel niet en neem contact op via de contactknop hier op de pagina. Het is een bijzonder verhaal.

Curiosa

Iemand zei me onlangs nog dat instrumenten hun bespeler lijken te kiezen, en ik moest automatisch denken aan poesjes of hondjes die zelf in een asiel naar de toekomstige eigenaar komen om te snuffelen. Welnu, dit instrument lijkt hetzelfde te hebben gedaan. Het stond stoffig in een hoekje op een antiek- en curiosamarkt, waar mijn zwager het vond, en het mee kon nemen voor de prijs van

.....E 6,50.